Đại gia “nếm trái đắng” vì mua phải sâm Ngọc Linh giả

(VTC News) - Bỏ ra hàng trăm triệu đồng để thu gom sâm Ngọc Linh từ các đầu mối quen biết, anh N. - Việt kiều Nga bị một phen "dở khóc dở cười" vì mua phải sâm giả được làm nhái tinh vi.

» Dùng sâm, không cẩn trọng sẽ gặp họa!
» Điều tra vụ trộm 1.600 gốc sâm, "lòi" đường dây sâm giả

» Công nghệ chế tác "sâm con" thành "sâm cụ"

Bỏ ra gần trăm triệu đồng để mua… niềm tin

Là loài thực vật có phân bố tự nhiên hẹp, trải qua nhiều năm bị con người săn lùng, đến nay sâm Ngọc Linh  (có tên khoa học Panax vienamensis Ha  et Grushv., một loài sâm quí, hiếm được ghi nhận trên bản đồ thế giới là có duy nhất ở dải Trường Sơn) đã gần như tuyệt chủng trong tự nhiên.

Giống như các sản vật tự nhiên khác, luôn tuân theo qui luật "quí vì hiếm, hiếm thì đắt", đã có thời điểm sâm Ngọc Linh có giá từ 80 đến 100 triệu đồng/kg tươi. Rất nhiều người đinh ninh sâm Ngọc Linh có thể ví như "thần dược" nên sẵn sàng bỏ ra hàng chục triệu đồng để mua. Song thực tế niềm tin của họ hoàn toàn không có cơ sở bởi phần lớn lượng sâm Ngọc Linh ngày nay trên thị trường là hàng giả.

 Theo nghị định 80 CP của chính phủ, sâm Ngọc Linh thuộc diện cấm khai thác, buôn bán và sử dụng (Ảnh: Wikipedia).

Mới đây,  anh N. - Việt kiều Nga - mang số sâm mình mua đến Khoa Tài nguyên và Thực vật làm thuốc, Viện Dược liệu (Bộ Y tế)  để kiểm nghiệm. Để sở hữu được chỗ "thần dược" này anh N đã phải bỏ ra gần trăm triệu đồng để thu gom và đặt từ các mối quen biết ở Quảng Nam, Kon Tum. Tuy nhiên, sau khi xem xét, phân tích kỹ, các cán bộ nghiên cứu tại đây đã khẳng định: Đó không phải là sâm Ngọc Linh, mà chỉ là một loài trong cùng chi nhân sâm (chi Panax).

Theo nghị định 80 CP của chính phủ, sâm Ngọc Linh thuộc diện cấm khai thác, buôn bán và sử dụng. Tuy nhiên, tình trạng khai thác, thu mua, buôn bán vẫn diễn ra tràn lan tại nhiều tỉnh trong cả nước, đặc biệt là ở hai tỉnh Quảng Nam và Kon Tum.

Khi có nhu cầu, chỉ cần một lệnh search với cụm từ "Mua (bán) sâm Ngọc Linh", khách hàng sẽ dễ dàng tìm thấy hàng trăm địa chỉ chào hàng với giá cực kỳ hấp dẫn. Trên website chophien.com, với dòng tít: “Bán sâm Ngọc Linh cho các đại gia”, chủ nhân trang web tên T.H đã nhanh chóng thu hút nhiều khách hàng tò mò vào xem.

Tùy vào trọng lượng của sâm Ngọc Linh mà giá được đưa ra các mức khác nhau. Với loại 10 củ/kg, giá lên đến 35 triệu đồng/kg. Còn loại nhỏ hơn (15 – 20 củ/kg), giá khoảng 20 triệu đồng/kg. Nếu lấy với số lượng nhiều, giá sẽ ưu đãi hơn. Khi khách thắc mắc giá quá đắt, anh T.H cũng đưa ra một phương án khác để mời chào: "Nếu mua sâm Ngọc Linh cũng thuộc dạng đốt trúc nhưng không phải mọc ở núi Ngọc Linh, mà được trồng ở Lào Cai giá sẽ rẻ hơn".

 Trên nhiều trang rao vặt, việc buôn bán sâm Ngọc Linh vẫn được chào bán một cách tràn lan.

Trong khi khách hàng tỏ ra nghi ngờ trước thông tin sâm Ngọc Linh đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng, anh T.H  vẫn khẳng định: Khách cần mua số lượng nhiều cũng vẫn có. Lý giải cho điều này, anh T.H tiết lộ : Bên anh có hẳn một đội quân rất đông chuyên đi thu mua, tìm kiếm và thu hái sâm Ngọc Linh  ở trong rừng. Ngoài ra, công ty anh cũng có vài trăm hecta ở Tây Nguyên có thể trồng và thu hoạch loại sâm quý hiếm này. Khi khách quyết định mua, "hàng" sẽ về sau khoảng 1 tuần và "nếu không giấy tờ thì sẽ rất nhanh".

Tuy nhiên, khi chúng tôi gọi điện cho chị Bảy – một dân chuyên kinh doanh sâm trên đất Kon Tum – "lò" sản sinh ra giống sâm Ngọc Linh quý hiếm, vừa hỏi mua loại sâm này, chị nói ngay: "Không có". Chị Bảy cho biết: Vào thời điểm này, thời tiết lạnh, dân trong bản không thể đi hái lượm trong rừng. Hơn nữa, sâm "giả" Ngọc Linh hiện nay nhiều, bày bán tràn lan ở Kon Tum với giá chỉ có 4 – 5 triệu đồng/kg, đồng thời cũng phân phối đi nhiều ở những thành phố lớn. Trước khi kết thúc cuộc điện thoại, chị Bảy không quên nhắc nhở chúng tôi : Cẩn thận, kẻo rất dễ "ăn" quả lừa vì mua phải sâm "rởm".

Trò chuyện với pv VTC News,  anh Hoàng Yên (TP.HCM) cũng tâm sự: Trước đây anh cũng là "dân" buôn sâm Ngọc Linh. Tuy nhiên, khi nguồn sâm từ Trung Quốc trà trộn sang Việt Nam, anh không muốn mua hàng nữa nên đã "giải nghệ" mặc dù vẫn có nhiều tư thương nhập nguồn hàng này về bán làm giả sâm Ngọc Linh.

Trên một trang web rao vặt khác, anh Thanh Đ. cũng rao bán sâm Ngọc Linh với giá 20 triệu đồng/kg cho loại sâm 10 củ/kg. Anh Đ. cho biết: Loại sâm này mới tăng giá cách đây 3 tháng. Nếu như trước đó, anh bán cho một số nơi tại miền Bắc với giá chỉ dưới 11 triệu đồng/kg thì gần đây, do nhu cầu khan hiếm hàng nên giá tăng đột biến. Nếu bán lẻ hoặc bỏ mối cho các hiệu thuốc, giá sẽ còn đắt hơn lên tới 2.200.000 đồng/lạng. Anh Đ. tiết lộ: Loại sâm Ngọc Linh do dân tộc khai thác trên núi thì hiếm mà củ lại rất nhỏ, khi lấy về, khách mua thường chê. Còn loại sâm của anh được trồng ở trên núi Ngọc Linh, lúc nào cũng có. Nếu  khách lấy nhiều, khoảng 20 kg thì chỉ sau 4 ngày có "hàng". Băn khoăn về chất lượng, anh Đ. trả lời rất tự tin: "Chúng tôi sẽ chuyển mẫu kiểm định cho chị xem".

Sau đó, để tạo niềm tin nơi khách hàng, anh Đ. đã gửi một số ảnh sâm Ngọc Linh vẫn thường xuyên rao bán để người mua tham khảo. Tuy nhiên, khi pv VTC News gửi những tấm ảnh này tới Viện Dược liệu để kiểm chứng, qua quan sát ban đầu, Viện Dược liệu khẳng định: Đó không phải là sâm Ngọc Linh! Người tiêu dùng không nên mất tiền "oan" vào những loại sâm như thế này.

Sâm Ngọc Linh "giả" thuộc họ Ráy gây phồng rộp miệng

Trao đổi với pv VTC News, Th.S  Lê Thanh Sơn, cán bộ Khoa Thực vật và Tài nguyên cây thuốc, Viện Dược liệu (Bộ Y tế) cho biết: Hiện nay có tới 4 – 5 loại sâm Ngọc Linh giả. Nếu NTD không cẩn thận sẽ mua phải loại sâm “rởm” rất nguy hiểm, nhấm thử có thể gây phồng rộp miệng, khi ngâm rượu uống nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe con người.

Th.S  Lê Thanh Sơn khẳng định: Hiện nay ở Việt Nam gần như không còn sâm Ngọc Linh mọc tự nhiên nữa. Hiện tại, nếu có sâm Ngọc Linh thì hầu hết là do những người dân địa phương hoặc một số đơn vị như lâm trường Ngọc Linh, Công ty Dược và Vật tư Y tế Quảng Nam trồng... Tuy nhiên, số lượng bán ra cũng rất ít và giá khá cao.

Một số loại sâm Ngọc Linh giả đang được rao bán trên mạng hiện nay.

Hiện 4 – 5 loại sâm Ngọc Linh giả được Th.S  Lê Thanh Sơn và các đồng nghiệp tại Viện Dược liệu phát hiện gồm: Loại giả thứ nhất cũng là giả cao cấp nhất (1A) là sử dụng một loại sâm có ở biên giới giữa Việt Nam và Trung Quốc, cùng chi Panax (chi nhân sâm). Hiện tại, chưa thể định danh được loài này. Tuy nhiên, qua xét nghiệm DNA ở Liên Xô, đây rất có thể là một loài mới chưa từng công bố (ghi nhận) ở Việt Nam. DNA giống với sâm Ngọc Linh tới 97%.

“Nếu mua phải loại này NTD vẫn còn khá may mắn vì dù sao nó cũng chắc chắn không độc hại gì, hơn nữa loài này giống như “anh em”, tương đối sát nhau về di truyền với sâm Ngọc Linh", Th.S  Lê Thanh Sơn nhận định.

Loại sâm giả thứ 2 là sâm Vũ Diệp và Tam thất hoang. Tuy cùng chi nhân sâm nhưng so với giá trị, tác dụng bồi bổ cơ thể kém hơn so với sâm Ngọc Linh và thậm chí cũng kém hơn so với loại giả 1A đã nói ở trên.

Th.S  Lê Thanh Sơn chia sẻ, chính bản thân ông đã từng rất xót xa khi chứng kiến cảnh từng đoàn khách du lịch mua sâm Vũ Diệp tại Kon Tum với giá 30 triệu đồng/kg, trong khi, giá trị thực của nó chỉ khoảng 200.000 đồng/kg.

Tam thất hoang là một trong những loại được dân buôn lựa chọn để "giả", "nhái" sâm Ngọc Linh.

Ngoài ra, một số hộ kinh doanh, buôn bán sâm Ngọc Linh vì lợi nhuận kinh tế đã sử dụng một số loài thuộc họ Araceae (họ Ráy) để đánh lừa khách hàng, biến chúng thành loại sâm “giả” tồi tệ nhất, nguy hiểm nhất. Không ít người khi đi mua đã nhấm thử và sau một thời gian, toàn bộ môi, miệng bị phồng rộp. Những loài thuộc họ ráy này nếu ở trong trạng thái héo, người mua lại càng khó phân biệt bởi hình dáng bên ngoài hoàn toàn giống với sâm Ngọc Linh thật. “Nếu người dân mua phải loại này về ngâm rượu uống chưa biết tác hại của nó sẽ như thế nào, nhưng chắc chắn nó không có tác dụng về bồi bổ cơ thể” Th.S Lê Thanh Sơn khẳng định.

Thêm nữa, một số củ của những loài khác như củ Hoàng tinh loại nhỏ hoặc củ Bảy lá một hoa (củ rắn cắn) loại nhỏ… một số loại củ có thân đốt giống sâm Ngọc Linh, theo Th.S Lê Thanh Sơn đều có thể làm “giả” được.

Làm cách nào để phân biệt đâu là sâm Ngọc Linh  thật?

Để nhận biết được sâm Ngọc Linh thật hay giả, Th.S Lê Thanh Sơn cho biết phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố như xem mẫu hoa, mẫu cành, mẫu lá… Tuy nhiên, bằng trực giác, khứu giác, qua hình dáng, trọng lượng, mùi vị của sâm, các chuyên gia có thể khẳng định tới 80 – 90% đâu là sâm Ngọc Linh thật, giả.

Một củ sâm Ngọc Linh thật (Ảnh: SK&ĐS)

Một số đặc điểm nhận dạng “nằm lòng” mà Th.S Lê Thanh Sơn gợi ý dưới đây có thể phần nào giúp người dân bớt bỡ ngỡ và phân biệt được loại sâm quý hiếm này:

Đầu tiên, người mua nên quan tâm là về hình dáng củ. Th.S Lê Thanh Sơn cho biết: Trên thị trường hiện nay, để sâm Ngọc Linh có khối lượng lớn khoảng 1-2 lạng là rất khó, vì suốt từ khoảng những năm 1980, người dân đã săn lùng sâm chẳng khác gì đi tìm trầm, nguồn sâm đã cạn kiệt.
 
“Vì thế, mua được 1 củ sâm 1kg đó là một điều hoang tưởng”, Th.S Lê Thanh Sơn khẳng định.

Ngoài ra, nếu là sâm Vũ Diệp hoặc Tam thất hoang thì củ thường không tròn mà có hình dáng hơi dẹt, khi nếm vị đắng thường ít và có cảm giác hơi ngứa ở đầu lưỡi.

Còn loại 1A chưa biết tên (đã nêu ở trên – pv), vị đắng mạnh hơn cả sâm Ngọc Linh, xộc hẳn vào trong họng, có khi, khách vừa nhấm vào miệng đã phải nhè ra ngay. Ngược lại, sâm Ngọc Linh thật “tiền khổ, hậu khổ, hậu khổ khổ” tức là khi nếm có vị đắng, về sau cũng đắng nhưng vị đắng của nó dịu và thanh.

Sâm Ngọc Linh tươi có mùi, vị rất khó tả, nếu ai đã một lần nếm thử thì không thể nào quên”, Th.S Lê Thanh Sơn nói. 

Một cách phân biệt bằng trực quan đó là dựa vào mầu của đất bám trên rễ sâm, độ dầy (độ bì) của vỏ rễ củ.

Th.S Lê Thanh Sơn cho biết: Vỏ ngoài của củ sâm Ngọc Linh bao giờ cũng mỏng và nhẵn, không xù xì, trong khi các loại sâm giả thường rất dày, sờ vào thấy bì bì, nhìn xa giống như màu da tê giác. Vì mọc tự nhiên trên đỉnh núi Ngọc Linh nên sâm Ngọc Linh luôn có mùi nồng nồng của đất mùn trên núi đá. Còn các loại sâm giả mọc chủ yếu ở đất Feralit đỏ vàng hoặc nâu nên nếu khách mua để ý, hoàn toàn có thể cạy được những loại đất này bám trên ngóc ngách của củ sâm.

Mặc dù, đối với người dân thường rất khó để phân biệt nhưng Th.S Lê Thanh Sơn hy vọng trước khi bỏ ra một số tiền lớn để “đầu tư” mua loại sâm quý hiếm này, NTD nên cẩn trọng để tránh trường hợp mua phải sâm Ngọc Linh giả để rồi “tiền mất tật mang”.

» Dùng sâm, không cẩn trọng sẽ gặp họa!
» Điều tra vụ trộm 1.600 gốc sâm, "lòi" đường dây sâm giả

» Công nghệ chế tác "sâm con" thành "sâm cụ"


Bài, ảnh: Tiểu Phương


Bình luận

TIN TỨC LIÊN QUAN