Áp thuế tiêu thụ đặc biệt với nước giải khát có đường: Có ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh tế?

(VTC News) - Vừa qua, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM) và Hiệp hội Bia - Rượu - Nước giải khát Việt Nam (VBA) tổ chức Hội thảo công bố kết quả nghiên cứu “Đánh giá tác động kinh tế - xã hội của thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nước giải khát có đường ở Việt Nam”, qua đó thấy được những tác động tiêu cực của việc áp thuế tiêu thụ đặc biệt đối với các loại nước giải khát có đường.

Trước đó, tháng 8/2017, Bộ Tài chính công bố đề xuất áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) 10% đối với nước ngọt có đường, trừ các sản phẩm sữa nhằm hạn chế tiêu thụ các sản phẩm này và góp phần bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng, giảm tỷ lệ người thừa cân, béo phì và tiểu đường tại Việt Nam, đồng thời tăng thêm nguồn thu cho ngân sách.

Nhằm đánh giá những tác động kinh tế của đề xuất trên đối với ngành giải khát nói riêng và nền kinh tế nói chung, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, với sự hỗ trợ của Hiệp hội Bia – Rượu – Nước giải khát Việt Nam đã tiến hành một nghiên cứu độc lập. Kết quả chỉ ra rằng, việc áp thuế TTĐB đối với nước ngọt có đường ở mức thuế suất 10% sẽ giúp tăng ngân sách nhà nước khoảng 1.975 tỷ đồng.

Ap thue tieu thu dac biet voi nuoc giai khat co duong: Co anh huong tieu cuc den nen kinh te? hinh anh 1

Hội thảo công bố báo cáo của CIEM. 

Tuy nhiên, chính sách thuế mới này cũng có thể khiến cho doanh thu và sản lượng của riêng ngành nước giải khát và ngành mía đường giảm khoảng 3.928 tỷ đồng. Bên cạnh đó, các ngành công nghiệp phụ trợ như bao bì, vận chuyển, bán lẻ… cũng bị ảnh hưởng, do vậy làm phát sinh những tác động không mong muốn đối với cả nền kinh tế. 

Cụ thể, theo ước tính của nhóm nghiên cứu, nếu áp dụng thuế TTĐB 10% đối với nước ngọt và giữ nguyên mức thuế VAT, GDP sẽ giảm khoảng 0,115%, thu nhập từ sản xuất của cả nền kinh tế giảm 0,14%, thặng dư sản xuất giảm 0,077% và lao động giảm 0,06-0.08%.

Không chỉ vậy, Dự luật thuế còn có thể gây tác động đến hàng chục ngàn lao động trong chuỗi giá trị của doanh nghiệp, ảnh hưởng đến 9.000 doanh nghiệp vừa và nhỏ và 1 triệu hộ kinh doanh sản phẩm. Đó là chưa kể, việc đánh thuế nước giải khát có đường dự kiến sẽ tác động tiêu cực tới sinh kế của 337.000 hộ gia đình trồng mía.

Như vậy, thuần về mặt kinh tế, chi phí và tác động bất lợi của chính sách dường như lớn hơn lợi ích từ khoản thu thuế mang lại, chưa kể đến tác động lũy thoái của chính sách thuế cũng sẽ làm nới rộng khoảng cách giàu nghèo trong dân.

Trong bối cảnh Chính phủ đặt ưu tiên cải thiện môi trường kinh doanh, giảm chi phí đầu tư kinh doanh thì việc thay đổi chính sách thuế rõ ràng có ảnh hưởng tiêu cực, làm gia tăng mức độ rủi ro và giảm tỷ suất lợi nhuận của thị trường, làm nản lòng các nhà đầu tư mới và khiến cho nền kinh tế kém cạnh tranh hơn so với các nước trong khu vực.

Ngoài ra, theo số liệu của nhiều nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ thừa cân béo phì ở Việt Nam nằm trong nhóm thấp nhất thế giới và khu vực. Nói cách khác, vấn đề thừa cân béo phì là hiện hữu ở Việt Nam, song mức độ và quy mô không nghiêm trọng và ở diện rộng như các nước khác. Thêm vào đó, thừa cân, béo phì lại bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân khác nhau như thói quen dinh dưỡng, yếu tố văn hóa, lối sống sinh hoạt, mức độ vận động. Điều đó có nghĩa là nước giải khát có đường không phải là nguyên nhân chính của việc gây ra thừa cân, béo phì.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, Trưởng ban Pháp chế, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), việc áp thuế TTĐB nước ngọt không chỉ tước đi niềm vui của các em nhỏ nông thôn mà còn làm chậm tiến trình xóa suy dinh dưỡng trẻ em.

Ap thue tieu thu dac biet voi nuoc giai khat co duong: Co anh huong tieu cuc den nen kinh te? hinh anh 2

Theo báo cáo của CIEM, việc áp thuế suất 10% đối với các loại đồ uống có đường sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến nhiều doanh nghiệp và cả nền kinh tế nói chung. 

Theo cách đánh thuế đề xuất của Bộ Tài chính, không chỉ các doanh nghiệp sản xuất nước giải khát, các doanh nghiệp mía đường, nông dân trồng mía chịu ảnh hưởng mà cả những doanh nghiệp, nông dân trong các ngành cà phê, chè, trái cây, thậm chí cả sữa cũng bị ảnh hưởng.

“Các tác động đó có thể bao gồm ảnh hưởng đến khả năng tiêu dùng của các gia đình tại nông thôn, vùng sâu, vùng xa, tác động tiêu cực đến các doanh nghiệp và người nông dân trong một số lĩnh vực nông nghiệp”, ông Tuấn khẳng định.

Trên cơ sở đó, Báo cáo của CIEM khuyến nghị, cơ quan soạn thảo cần có cách tiếp cận toàn diện và tổng hợp về vấn đề thuế TTĐB đối với nước giải khát có đường dựa trên cơ sở đánh giá tác động kỹ lưỡng, cụ thể đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng. 

Thay vì áp thuế, Nhà nước nên đưa ra các giải pháp chính sách có tính thân thiện với thị trường hơn đã được chứng minh hiệu quả ở các nước khác như tuyên truyền, phổ biến, giáo dục cho học sinh về nếp sống và những lựa chọn lành mạnh cho sức khỏe; thuyết phục các công ty sản xuất tự cam kết và xây dựng kế hoạch giảm mức đường trong sản phẩm; công bố chuẩn dinh dưỡng; dán nhãn sản phẩm để thông tin tốt hơn cho người tiêu dùng.

“Chúng tôi hy vọng rằng, báo cáo này sẽ cung cấp cho Chính phủ và các cơ quan chức năng những thông tin và và số liệu hữu ích để tham khảo trong quá trình hoạch định các chính sách quan trọng có ảnh hưởng đến sự phát triển của một ngành công nghiệp và cả nền kinh tế”, Tiến sỹ Nguyễn Đình Cung, Viện trưởng Viện Quản lý Kinh tế Trung ương chia sẻ.

Quỳnh Chi
Bình luận