Báo Điện tử VTC News

Nguy hiểm của xiếc thú, nhìn từ sự cố voi Na

Ngày 16-10 tại TP Lào Cai, con voi xiếc mang tên Na của Liên đoàn Xiếc Việt Nam đã quật chết một bé gái 11 tuổi khi bé đến cho voi ăn.

Trước đó, tháng 4-2010, một con voi xiếc trong Ðoàn xiếc tư nhân Sao Mai (Hải Dương) cũng đã có hành động tương tự với bé trai 13 tuổi ở Ðồng Nai.

Một lần nữa việc nuôi dưỡng, thuần hóa thú dữ như thế nào để có thể giữ an toàn tính mạng cho những người xung quanh khi đưa chúng đi biểu diễn cần được đặt ra.

Thiếu an toàn cho nghệ sĩ và khán giả

Rào chắn sơ sài, bảo vệ vắng mặt trong khi các cháu học sinh tập trung quá đông để xem và cho voi ăn là những lý do chủ quan đầu tiên dẫn đến sự việc đáng tiếc trên. Tuy nhiên, ngay trong những buổi biểu diễn tại Hà Nội, có ngựa phi ầm ầm, có voi, khỉ, gấu... biểu diễn và khoảng cách từ khu vực sân khấu đến khán giả rất gần nhưng không hề có phương tiện gì để ngăn cách giữa khán giả và bầy thú.

  Tiết mục voi diễn xiếc của Đoàn Xiếc TP.HCM (Ảnh: Tuổi trẻ). 

Tiết mục voi diễn xiếc của Đoàn Xiếc TP.HCM (Ảnh: Tuổi trẻ). 

NSND Tâm Chính - nguyên giám đốc Liên đoàn Xiếc VN trong suốt 17 năm (1986-2003) - cho biết chuyện đau lòng như vụ việc vừa rồi chưa khi nào xảy ra ở liên đoàn xiếc. Theo bà Tâm Chính, trước đây, để đảm bảo an toàn cho khán giả, tất cả những buổi biểu diễn xiếc thú đều có rào chắn cẩn thận và trước mỗi buổi biểu diễn các con thú đều được tắm rửa sạch sẽ và xịt nước hoa. Những con vật có khả năng gây nguy hiểm cho người như gấu và chó đều được đeo rọ mõm, thậm chí gấu còn được đeo găng tay cao su.

"Nhưng bây giờ có vẻ như những quy định ấy không được áp dụng. Sự cố vừa qua thật vô cùng đau lòng cho ngành xiếc VN. Ðây là sự thiếu trách nhiệm của nhóm bảo vệ đối với không chỉ khán giả mà với cả người làm nghề", bà Chính nói.

Nói về sự thiếu an toàn cho chính người biểu diễn, NSƯT Tạ Duy Nhẫn - trưởng đoàn xiếc thú Liên đoàn Xiếc VN - cho rằng nếu đeo găng tay da cho gấu thì nó không thể biểu diễn những động tác khó. Bởi vậy phụ thuộc rất nhiều vào việc huấn luyện của diễn viên làm nghề. Nghề xiếc có nhiều rủi ro nên nó có sự hấp dẫn riêng.

  Voi của Đoàn xiếc Việt Nam giẫm chết bé gái Nguyễn Thảo Oanh (11 tuổi) ở thành phố Lào Cai (Ảnh: báo Lào Cai). 

Voi của Đoàn xiếc Việt Nam giẫm chết bé gái Nguyễn Thảo Oanh (11 tuổi) ở thành phố Lào Cai (Ảnh: báo Lào Cai). 


Cơ chế "tự quản"

Hiện nay, ở Việt Nam chỉ có một số đơn vị nghệ thuật có biểu diễn xiếc thú, đó là Liên đoàn Xiếc VN, Ðoàn Xiếc TP.HCM, một đoàn xiếc tư nhân ở Hải Dương. Ngoài ra, cũng có một số gánh xiếc rong có xiếc khỉ và xiếc chó. NSƯT Tạ Duy Nhẫn cho rằng đến nay, số thú tham gia biểu diễn xiếc ở Liên đoàn Xiếc Việt Nam có số lượng lớn nhất, lên tới gần 70 con thú các loại.

Trong đó, chỉ có voi (năm con) và gấu (10 con) là những loài động vật phải đăng ký với Cục Kiểm lâm để được chăm sóc và nuôi nhốt. Trên cả nước hiện có bao nhiêu voi, bao nhiêu gấu, ngựa, chó, khỉ, tinh tinh... diễn xiếc, ngay ông Nhẫn cũng chỉ ước chừng hàng trăm. Mạnh ai nấy nuôi, mạnh ai nấy diễn nên việc chăm nuôi khai thác thế nào sẽ thuộc toàn quyền chủ sở hữu những con vật đó.

Ðiều đó đồng nghĩa với việc chăm sóc, bảo vệ động vật tùy thuộc hoàn toàn vào ý thức của chủ sở hữu mà không hề có cơ quan nào kiểm soát. Việc tận thu, đánh đập và vắt kiệt sức lao động những con thú đáng thương này - nếu có - cũng không được bất kể đơn vị nào quan tâm và cảnh báo kịp thời.

Voi Na tiếp tục biểu diễn

Ông Ðàng Năng Long, thuộc thế hệ thứ tư nuôi voi nhà ở Tây nguyên, hiện đang ở Thái Lan, khá bất ngờ về thông tin voi Na quật chết người, đặc biệt những thông tin trên báo cho rằng voi Na có thể bị xử tử. Ông trao đổi với Tuổi Trẻ: "Theo phong tục của nhiều dân tộc Tây nguyên, khi một con voi đực bị phạm lỗi nó sẽ bị xử tử nhưng nếu là voi cái sẽ được ân xá và tha tội chết.

Tuy nhiên, trong những năm gần đây số lượng voi nhà đang giảm đáng kể nên trước đây, con voi Khăm Vạt cũng phạm tội tương tự đã được tha bổng, huống hồ Na lại là một con voi cái. Nếu có chuyện đó xảy ra, tôi sẽ tìm mọi cách để xin cho voi Na. Tôi biết ở tuổi của Na (khoảng 30-40 tuổi) thì dễ có những diễn biến tâm lý bất thường".

Theo ông Long, bất kể con voi nào bị sống tách biệt khỏi bầy đàn và mất cân bằng giới (toàn voi cái hoặc toàn voi đực sống trong một đàn) đều dẫn đến việc voi bị stress. Bởi vậy, ngoài việc lo cho đủ bữa ăn, cần phải để những con voi vui chơi và được tiếp xúc với bầy đàn của mình.

Về số phận của voi Na, trao đổi với Tuổi Trẻ chiều 18-10, NSƯT Phạm Văn Xuyên - phó giám đốc Liên đoàn Xiếc VN - cho biết: "Hiện Na đang ở Hà Nội và tiếp tục được biểu diễn vì lỗi không thuộc về nó. Còn việc đáng tiếc xảy ra tại Lào Cai, công an đang làm việc và vẫn chưa có kết luận cuối cùng".

Nhiều quốc gia đã cấm xiếc thú

Năm 1998 tại Anh, nhóm làm việc tại Quốc hội do nghị sĩ Roger Gale chủ trì đã nghiên cứu về điều kiện sống và cách đối xử với động vật tại các rạp xiếc ở Anh. Tất cả thành viên của nhóm đều nhất trí phải thay luật để bảo vệ các động vật tham gia xiếc thú.

Ông Gale cho rằng điều kiện giam giữ các loài rất thiếu thốn, lồng nhỏ, môi trường không phù hợp và phần lớn người dân tin rằng đã đến lúc chấm dứt hình thức xiếc thú. 95% người dân được hỏi cho biết họ phản đối sử dụng hổ, voi và chuột túi trong các trò diễn.

Nhóm làm việc đã báo cáo về sự quan ngại của họ trước tình trạng loài vật bị buồn chán và stress, và nghiên cứu độc lập của một thành viên nhóm nghiên cứu bảo tồn động vật hoang dã tại ĐH Oxford đã “không tìm thấy bằng chứng nào cho thấy các rạp xiếc đóng góp được vai trò gì trong việc giáo dục hay bảo tồn động vật”.

Thế giới đang ngày càng có nhiều rạp xiếc không sử dụng động vật hoang dã để làm trò. Cùng với Thụy Điển, Áo, Phần Lan, Singapore, Thụy Sĩ, Đan Mạch, Hi Lạp, Costa Rica, Ấn Độ, gần đây Bolivia đã trở thành nước mới nhất cấm sử dụng động vật, dù là ở nhà nuôi hay hoang dã, để làm xiếc. Năm 2010, Anh đã cấm sử dụng voi, sư tử và những loài động vật hoang dã khác vào các trò xiếc, và chỉ cho phép dùng các loài được nuôi trong nhà như thỏ, mèo, chó.

Riêng về voi, Tổ chức PETA chuyên về ủng hộ sự đối xử đạo đức với động vật cho rằng một khi con voi nổi loạn, thì đến người huấn luyện cũng không thể bảo vệ được mình chứ đừng nói đến công chúng. Kể từ năm 2000 đến nay đã có 35 tai nạn nghiêm trọng liên quan tới voi xiếc, từ việc chạy khỏi rạp xiếc ra đường, tấn công người dân hay người huấn luyện.

Nhà khoa học về cuộc sống hoang dã, tiến sĩ Ros Clubb, chuyên gia về hành vi động vật tại Hội Hoàng gia ngăn chặn sự tàn nhẫn với động vật (RSPCA) ở Anh, cho rằng: các rạp xiếc rõ ràng không phải là nơi dành cho động vật hoang dã.

Giam giữ động vật như loài voi vào các chuồng tạm bợ, chuyên chở chúng từ nơi này tới nơi khác, mang chúng ra để đám đông vây quanh xem xét chỉ trỏ, trong điều kiện môi trường ồn ào đều là những cách đối xử rất xấu đối với động vật. Xem động vật biểu diễn những trò bất thường cũng không giúp giáo dục gì cho công chúng hay thúc đẩy tình yêu động vật của họ.

Tuy nhiên, Hiệp hội Các đoàn xiếc châu Âu (ECA) - một tổ chức phi chính phủ - với sứ mệnh thúc đẩy văn hóa và nghệ thuật xiếc cổ điển, lại nhận định dùng động vật trong rạp xiếc mang tính giáo dục, giải trí và giúp người dân hiểu được khả năng của động vật.

Tuy nhiên, ECA đã đưa ra những quy định rất nghiêm khắc về việc đối xử với động vật một cách tử tế, chăm sóc tốt và kêu gọi khởi tố bất kỳ hành động lạm dụng hay đối xử tồi với chúng.

Theo ECA, tất cả việc huấn luyện phải dựa trên việc thể hiện khả năng tự nhiên của động vật, không được đặt chúng vào điều kiện nguy hiểm. Quan trọng là các nhân viên được đào tạo cần phải có mặt liên tục vào thời điểm công chúng đang có những hoạt động tiếp xúc với động vật, và cần có hàng rào chắn phù hợp an toàn giữa người và động vật.

Khác với nhiều ý kiến chuyên gia, ECA lại cho rằng người ta đến rạp xiếc để học về động vật, về nhu cầu cần bảo vệ chúng trong cuộc sống hoang dã. Tuy nhiên, thực tế không phải rạp xiếc nào ở các nước đang phát triển cũng có thể làm được điều đó.

Theo Tuổi trẻ

    » Voi bị chọc giận trước khi giẫm chết bé gái
» Voi diễn xiếc giẫm chết bé gái

» Voi bị chọc giận trước khi giẫm chết bé gái » Voi diễn xiếc giẫm chết bé gái

Bình luận
Tin tuc trong ngay hom nay

Tin tức trong ngày mới