Bệnh nhiễm độc chì: Nguy cơ, phòng và trị

Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với Bác sĩ Đỗ Văn Dũng, hiện là Phó Hiệu trưởng kiêm Trưởng khoa Y Tế công cộng Đại học Y Dược TP.HCM về bệnh nhiễm độc chì – nguy cơ và cách phòng ngừa.


Bệnh nhiễm độc chì
có 2 loại. Đó là nhiễm độc chì hữu cơ và vô cơ. Theo thống kê nhiều trường hợp viêm phổi xăng hoặc bệnh não ở những công nhân xăng dầu nguyên nhân chính là do chì hữu cơ. Còn bệnh nhiễm độc chì vô cơ thường gặp trong sản xuất cũng như trong đời sống thường nhật, do chì khá phổ biến ở mọi nơi, mọi chỗ.
Chì hữu cơ thường gặp là tetraethyl chì (Pb(C2H5)4) trước đây được sử dụng để pha xăng nhằm tăng chỉ số kích nổ (chỉ số octan).  
Chúng tôi đã có cuộc trao đổi với Bác sĩ Đỗ Văn Dũng, hiện là Phó Hiệu trưởng kiêm Trưởng khoa Y Tế công cộng Đại học Y Dược TP.HCM về bệnh nhiễm độc chì – nguy cơ và cách phòng ngừa.

- Thưa bác sĩ, chì phổ biến ở mọi nơi, mọi chỗ, nguyên nhân nào gây nhiễm độc chì?

Chì hữu cơ thường gặp là tetraethyl chì (Pb(C2H5)4) trước đây được sử dụng để pha xăng nhằm tăng chỉ số kích nổ (chỉ số octan). Do đó, trước đây có rất nhiều trường hợp ngộ độc chì hữu cơ.

Ngộ độc chì hữu cơ về bản chất cũng là ngô độc chì nhưng do khả năng xâm nhập của chì hữu cơ vào hệ thần nên nên ngộ độc chì hữu cơ có triệu chứng thần kinh nặng nề hơn. Tuy nhiên từ những năm 1990, trên thế giới đã có khuynh hướng giảm dần sử dụng xăng pha chì. Ở Việt Nam, xăng pha chì bị cấm sử dụng từ ngày 1/11/2001.

Hiện nay, số ngành công nghiệp sử dụng nhiều chì và tiếp xúc với chì nên bệnh nhiễm chì vô cơ là rất nhiều. Ngành khai thác mỏ và luyện chì, kẽm đứng đầu về số lượng chì có khả năng gây hại do chì quặng hoặc chì có trong quặng kẽm. Chì bụi hoặc chì bay hơi đều gây hại như nhau tuy đường vào cơ thể khác nhau.

Trong công nghiệp luyện kim màu và luyện kim đen đều có chì và có khả năng gây hại của chì, do sự nhiễm lẫn của chì trong quặng sắt và nhiều quặng khác là rõ rệt. Các ngành công nghiệp sản xuất sành sứ, ống nước, đạn dược, ắc quy, sơn mài… đều có dính líu đến chì, do chì ở dạng hợp chất được đưa vào sử dụng có mục đích hoặc không có mục đích.

Chì vô cơ có thể xâm nhập vào cơ thể theo nhiều đường khác nhau: đường hô hấp là hít phải hơi, khói và bụi chì hạt nhỏ đây là con đường chính. Người ta có thể nuốt trực tiếp chì (từ bàn tay, thức ăn, nước uống, thuốc lá hay những vật khác dây bẩn chì đưa lên miệng), hoặc chất đờm phế khí quản có chì. Chì vô cơ còn hấp thụ qua da.

- Thưa bác sĩ, bệnh nhiễm độc chì có những triệu chứng nào?

Dấu hiệu nỗi bật của nhiễm chì hữu cơ là thần kinh. Ở giai đoạn thấm nhiễm hoặc giai đoạn bệnh mới phát, có thể thấy một số triệu chứng như nhức đầu, bức rức, kém chú ý, khó ngủ kéo dài nhiều ngày. Khi ngủ thiếp đi được, thì giấc ngủ cũng xáo động và bị gián đoạn bằng ác mộng, làm chợt tỉnh giấc. Buồn nôn hay xảy ra vào ban đêm hay sáng sớm…Ở miệng cảm thấy có vị đặc biệt.

Những triệu chứng sớm khác như tiêu chảy, táo bón, đau cơ, mệt mỏi, giảm ham muốn. Ở giai đoạn nhiễm độc với các triệu chứng lâm sàng cấp và mãn tính hoặc các hội chứng nặng. Trên cơ sở những biểu hiện bệnh lý lâm sàng cần được xem xét mối liên quan với môi trường lao động hoặc sinh sống tiếp xúc với chì, sau đó tiến hành các xét nghiệm lâm sàng cần thiết.

- Thưa bác sĩ, vậy có những biện pháp nào để phòng ngừa bệnh?

Có nhiều biện pháp phòng tránh nhiễm độc chì như biện pháp thay thế: Áp dụng những giải pháp công nghệ thay thế hoặc giảm thiểu lượng chì pha trong xăng…

Về các biện pháp y tế, cần được chú ý khi khám tuyển và khám định kỳ, phát hiện sớm những trường hợp bệnh để điều trị và tách họ ra khỏi môi trường lao động có chì. Khi khám tuyển, phải loại những người nghiện rượu, rối loạn tâm thần, huyết áp thấp… Khi khám định kỳ, phải định lượng chì niệu để xem mức hấp thụ, tích lũy chì.

Tổ chức lao động hợp lý cho các công đoạn sản xuất có nguy cơ tiếp xúc chì, không phân bố rải rác khắp nhà máy, mà ngược lại phải tập trung lại. Điều này tránh làm ô nhiễm toàn bộ nhà máy và thuận tiện cho việc trang bị hệ thống thông gió hút bụi, thải độc có hiệu lực. Nếu điều kiện cho phép, thiết bị kín là tốt nhất.

Giữ vệ sinh chung nơi làm việc; Tạo điều kiện để cọ rửa bằng nước thường xuyên tránh để bụi chì tích đọng lại trong cơ sở sản xuất. Đảm bảo vệ sinh cá nhân tốt bằng các phương tiện: Tắm rửa, tủ để quần áo bảo hộ lao động riêng, quần áo đi làm riêng, nơi ăn uống, hút thuốc cách xa nơi sản xuất.

Kiểm tra thường xuyên nồng độ chì trong không khí ở nơi làm việc. Biện pháp bảo vệ cá nhân: có thể sử dụng mặt nạ có hộp lọc, song cần được lau chùi thường xuyên, không ăn, hút thuốc trong phân xưởng, rửa tay và tắm sau mỗi ngày làm việc.

Cần tìm hiểu những triệu chứng do thấm nhiễm và những biểu hiện lâm sàng đầu tiên của nhiễm độc chì, thực hiện những test sinh học kịp thời phát hiện bệnh sớm, điều trị sớm tránh tai biến cho bệnh nhân.

Xin cảm ơn bác sĩ đã cung cấp những thông tin hữu ích.

Bài viết phục vụ Dự án “Tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng về an toàn lao động, vệ sinh lao động năm 2015”.

Mai Trang                     
Chủ đề:
Bình luận

TIN TỨC NÊN ĐỌC

Báo Điện tử VTC News