Phóng sự - Khám phá > Khám phá

(VTC News) - Chỉ 1 phút 50 giây, 20 tráng đinh đã mổ xong lợn, luộc xong các của ngon vật lạ từ con lợn và bày lên mâm lễ dâng Thành Hoàng làng. Kỷ lục này chắc phải ghi vào sách Guinness của thế giới về tài mổ lợn nhanh nhất.

10h sáng nay (1/2, tức mùng 7 Tết), tại đình làng Duyên Yết (Hồng Thái, Phú Xuyên, Hà Nội), diễn ra lễ hội “chạy lợn” độc đáo.

Kiệu Bát Cống rước "ông lợn".

Hàng vạn người dân quanh vùng, du khách nườm nượp từ khắp nơi đổ về ngôi đình cổ kính ven đê sông Hồng để xem lễ hội “chạy lợn” 5 năm mới tổ chức một lần.

Truyền thuyết

Theo ông Nguyễn Văn Chỉnh, nguyên cán bộ văn hóa huyện Phú Xuyên, thành viên ban tổ chức lễ hội, hội “chạy lợn” ở làng Diền, nay là thôn Duyên Yết đã có từ hàng ngàn năm trước, gắn với truyền thuyết về Cao Sơn Đại Vương.

Rước "ông lợn" vào đình làng.

Đình Duyên Yết, hay còn gọi là đình Chạy Lợn, được dân làng dựng từ 400 năm trước. Đình thờ Cao Sơn Đại Vương.

Cao Sơn Đại Vương là một trong hai người em nuôi của đức thánh Tản Viên, có công rất lớn trong việc đánh đuổi quân Thục xâm lược nước ta.

Sân khấu nổi được dựng ở giữa ao trước đình.

Trong một lần Cao Sơn Đại Vương hành quân thần tốc đã đi qua làng Diền. Đến làng, quân sĩ mệt mỏi, lại đói, nên các cụ trong làng xin ngài cho làm cỗ khao quân.

Cao Sơn Đại Vương cám ơn các bô lão và từ chối, vì quân lính phải hành quân thần tốc, không thể dừng lại lâu.

Hàng ngàn người chờ đợi tiết mục "chạy lợn".

Tuy nhiên, chỉ trong chớp mắt, đám thanh niên vạm vỡ trong làng đã vật hàng chục con lợn và chế biến rất nhanh thành nhiều món để khao quân trước khi lên đường.

Sau bữa khao quân ấy, dân làng đã lập đền thờ Cao Sơn Đại Vương và coi ông là Thành Hoàng làng, rồi hàng năm đều tổ chức lễ hội “chạy lợn” – thi giết lợn nhanh, để tưởng nhớ đến vị tướng tài ba này.

Nuôi lợn

Những con lợn đem ra mổ thịt tế thần được nhân dân trong các thôn kính cẩn gọi là “ông lợn” và được nuôi dưỡng rất chu đáo.

Chuẩn bị dao, thớt.

Đầu tiên, người ta chọn những con lợn đực, trắng, không hoen mũi… rồi giao cho các gia đình khá giả, có uy tín trong làng, gia đình không có tang ma nuôi dưỡng lợn. Gia đình nào được nuôi “ông lợn” đều rất tự hào và được dân làng coi trọng.

Nổi lửa.

Điều đặc biệt là “ông lợn” được ăn cháo hoa nấu bằng gạo nếp, hàng ngày được tắm rửa sạch sẽ bằng nước lá thơm. Người nuôi “ông lợn” cũng phải biết tính toán kỹ lưỡng khẩu phần ăn hàng ngày, để đến khi có lễ hội, “ông” nặng chừng 60kg.

Cuộc thi mổ lợn

Lễ rước “ông lợn” vào đình làng được tổ chức rất chu đáo và hoành tráng, có cả đội rước kiệu Long Đình, đội kiệu Bát Cống, với võng lọng xênh xang, có cả lân, sư tử nhảy múa tưng bừng dẫn đường phía trước.

Khiêng "ông lợn" lên "sân khấu".

Tại ao trước đình, thanh niên trong làng đã dựng lên một sân khấu nổi khá hoành tráng, cứ như sân khấu dành cho một cuộc thi hoa hậu.

Các “ông lợn” nằm trong những chiếc cũi rất đẹp, được khiêng đến sân đình. Vị chủ tế vào đình thắp hương khấn vái thông báo với các vị thần linh chuẩn bị lễ mổ lợn tế thần.

Đợi trống lệnh.

Trên sân khấu giữa ao đình, những nổi nước lớn đã được nổi lửa, sôi ùng ục, khói bay mù mịt.

Đồ nghề của những người mổ lợn ở đây không giống bất cứ đồ nghề dành cho việc mổ lợn ở đâu.

Đáng chú ý là chiếc búa gỗ to bằng bắp đùi và chiếc dao rựa bản to 20 cm, dài 50 cm và nặng tới 8 kg. Những chiếc dao rựa này là sản phẩm đặt của người Mông hoặc người Thái, được rèn thủ công, nên vô cùng sắc lẹm.

Sẵn sàng.

Tế thần xong, vị chủ tế đánh trống lệnh. Tức thì, 20 thanh niên của mỗi đội khiêng lợn chạy trên chiếc cầu ra sân khấu nổi, vật lợn ra, rồi mỗi người một việc, đã phân công chi tiết, xông vào làm thịt lợn.

Đồng hồ sắp điểm.

Chỉ trong nháy mắt, chiếc dao kề cổ, chiếc chày to tướng bổ một nhát vào sống dao, thủ lợn đã bay ra khỏi cổ, máu phun ồng ộc đỏ lòm cả sân khấu.

Xông vào phanh thây "ông lợn".

Khi thân thể mất đầu của mấy “ông lợn” tội nghiệp vẫn còn đang giãy giụa thì tim, gan, lá lách, phổi, cật đã bị rút ra khỏi cơ thể, thả vào nồi nước sôi ùng ục, rồi bày lên mâm lễ.    

Chỉ 1 phút 50 giây, 20 tráng đinh của xóm 2 đã mổ xong lợn, luộc xong các thứ ngon từ con lợn và bày lên mâm lễ dâng Thành Hoàng làng.

Hai đội 1 và 3 cũng hoàn thành tiết mục rùng rợn này trong thời gian 1 phút 52 giây. Kỷ lục này chắc phải ghi vào sách Guinness của thế giới về tài mổ lợn nhanh nhất.

Xẻo thịt, moi ngũ tạng.

Tiêu chí của cuộc thi mổ lợn phải đảm bảo những yếu tố: Tốc độ, tinh thục và thẩm mỹ. Tốc độ là nhanh, tinh thục là sạch và những sản phẩm trên mâm lễ phải đẹp.

Sau khi mổ lợn xong, ban trọng tài sẽ rạch bụng lợn để kiểm tra xem có bị thủng ruột hoặc dạ dày không. Nếu chỉ thủng chút ruột, coi như đội thi bị loại, vì không đảm bảo độ sạch cho vật hiến tế.

Những phần ngon của "ông lợn" được lấy để tế thần.

Những sản phẩm trên mâm lễ dâng thần gồm thủ lợn, đuôi lợn, tề vai (thịt vai), tề mông, gầu o (ức), gầu bụng, đĩa tiết và đĩa ngũ tạng gồm tim, gan, phổi, lá lách, cật, đĩa muối, trầu cau và thẻ hương.

Đuôi được gắn vào miệng lợn với ý nghĩa khuyên răn dân làng sống phải có trước, có sau, có đầu có đuôi. 4 miếng thịt cắt phải thật vuông vắn, kích cỡ 10x10 cm, được bày vào đĩa tròn, với ý nghĩa "trời tròn đất vuông" trong sự tích "bánh chưng, bánh dày".

Từ lúc mổ lợn, đến lúc hoàn thành mâm lễ chỉ mất 1 phút 50 giây.

Sản phẩm trên mâm cúng phải đảm bảo gồm các món ở phần trên con lợn, phần dưới con lợn, phần trong con lợn, phần ngoài con lợn… với ý nghĩa khuyên răn con người sống phải có trên có dưới, có trước có sau, có trong có ngoài…

Trọng tài kiểm tra xem có thủng ruột, dạ dày hay không.

Lá mỡ chài ngoài dạ dày lợn được tráng nước nóng, phủ lên đầu lợn với ý nghĩa “nhiễu điều phủ lấy giá gương…”.

Mâm lễ được bê vào đình...

Theo tiến sĩ Hoàng Sơn (Bộ VH-TT và DL), tục mổ lợn cúng Thành Hoàng làng thì hầu như làng nào ở Bắc Bộ cũng có. Tuy nhiên, biến nó thành một cuộc thi thì làng Duyên Yết là duy nhất.

... để tế Cao Sơn Đại Vương.

Cũng theo ông Sơn, cuối tháng 11/2008, lễ hội này đã được Bộ VH-TT&DL đưa vào chương trình Mục tiêu quốc gia bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể.

Lễ hội "chạy lợn" ngày mùng 7 Tết Kỷ Sửu này là lễ hội được phục hồi theo đúng với nghi thức truyền thống nhất.

Bài, ảnh: Phạm Ngọc Dương