Xã hội

(VTC News) - Mặc dù UBND Thị trấn Lăng Cô (Phú Lộc, Thừa Thiên Huế) đã cấm khai thác hàu vì gây ô nhiễm môi trường sinh thái tại phá Lăng Cô, nhưng vì ruộng vườn, chữ nghĩa... đều không có nên người dân tới bước đường cùng, vẫn phải gắn bó với nghề khai thác, mặc ai ngăn cản.

Cấm khai thác hàu = cấm... ăn

Chúng tôi về thôn Lập An vào một buổi chiều nắng gắt, đứng trên mép của đèo Phú Gia nhìn xuống chỉ thấy một màu trắng bóc ra từ những cơ sở sản xuất vôi hàu của thôn.

Khói độc từ các cơ sở sản xuất bao trùm cả khu làng.

Nghề làm vôi hàu được xem là nghề truyền thống của người dân Lập An tồn tại hơn 30 năm. Ngoài vôi hàu ra, dường như cả thôn không làm nghề gì khác để kiếm sống. Bởi thế nên khi có quyết định cấm khai thác thì người dân ở đây lâm vào cảnh "chết mòn" vì không có công ăn việc làm. “Khi huyện cấm bọn tui vẫn chấp hành, nhưng chẳng biết lấy gì mà sống. Cả làng mò lên núi đốn củi, nhặt phế liệu, nhưng cũng chẵng đủ ăn..”. Chị Nguyễn Thị Phong - một người dân trong thôn - cho hay.

"Các lò vôi ngừng hoạt động, nguồn thu nhập không có, túng quẫn đến nỗi đi vay một cân gạo cũng không được. Khi còn đi làm vôi hàu thì người ta biết mình kiếm ra tiền nên cho nợ. Nay không làm nữa, nợ họ cũng không cho, vì biết mình chẳng lấy đâu tiền mà trả...” - Chị Phong nhìn ra phía xa, nơi những người dân trong thôn đang gánh những bì tải vôi cho lên xe.

Hiện nay mọi người trong gia đình chị Phong đều làm nghề nấu vôi hàu. Đây được xem như là “nghề gia truyền”, bởi thế mà những đứa trẻ lớn lên trên vùng vôi này cũng ít được ăn học tử tế, đa số chỉ học hết lớp 2 - 3 là nghỉ. “Trường cách thôn 10km, phương tiện đi lại không có nên mấy đứa con của tui có đi học đâu. Chúng ở nhà làm vôi hàu từ khi còn nhỏ. Một ngày mỗi đứa cũng kiếm được gần 100.000 đồng đó..!”.

Bởi thế khi chính quyền cấm khai thác hàu, chuyện miếng cơm, manh áo đã trở thành nỗi lo của tất cả người dân trong thôn Lập An. Như gia đình chị Huyền mới chuyển về vùng vôi hàu được 3 năm, làm ăn cũng kha khá, bỗng nhiên dừng không làm nữa. Ruộng vườn của chị thì bị thu làm đất dự án, thế là cả gia đình lâm vào cảnh khốn đốn, có khi phải đi xin ăn. “Nói thật với chú, nhiều lúc cả gia đình chỉ ăn mấy củ sắn cho qua bữa, làm gì có cơm. Khi còn được khai thác thì hai vợ chồng tui còn kiếm được đồng ra đồng vào mỗi ngày. Giờ người ta cấm khai thác, mình cũng “cấm ăn” luôn..!” - Chị Huyền than thở.

Làng nghi ngút khói bụi như một lò vôi khổng lồ

Chấp nhận khói bụi độc hại còn hơn chịu đói

“Người dân ở đây thu nhập 100% nhờ vào nghề làm vôi hàu. Trước đây chúng tôi đã làm các biện pháp cứng rắn để ngăn chặn và đưa ra một số biện pháp giúp người dân làm ăn. Nhưng phần lớn họ không biết chữ, không làm được trong các nhà máy mà chỉ quen  mang vác, bởi thế mà chuyển đổi ngành nghề gặp khó khăn. Đến bước đường cùng, họ bất chấp mọi thứ để quay lại khai thác hàu và sản xuất vôi” - Ông Lê Văn Tình, Chủ tịch UBND Thị trấn Lăng Cô cho biết.

Mặc dù UBND huyện Lăng Cô đã có quyết định cấm khai thác, nhưng người dân nơi đây vẫn bám riết lấy nghề vôi hàu. Lý do đơn giản là không khai thác thì đồng nghĩa với nguy cơ thất nghiệp. Đất nông nghiệp không có. 100% hộ ở đây sống “bám” vào vôi hàu. “Đói” nên lúc đầu đôi ba hộ lén lút làm vào ban đêm. Dần dần nhiều người cùng lao vào làm khiến chính quyền cũng bó tay.

"Công nghệ" khai thác vôi hàu làm ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe của nhiều người. Ai cũng biết về mức ô nhiễm của công việc này nhưng trong lúc chờ chết, họ buộc phải tìm con đường sống, “Bây giờ mà ai tạo cho bọn tui việc làm khác, bọn tui sẵn sàng đi theo. Nhưng hiện tại chưa có việc chi làm để kiếm sống thì bảo bọn tui ngừng để chết đói cả à, phải làm mà sống chứ. Huyện cũng hướng cho bọn tui trồng nấm, nhưng trồng xong cũng chẳng biết bán cho ai...” - Ông Lệ, một người dân trong thôn chia sẻ.

Mọi người trong thôn ồ át làm vôi hàu khiến việc kiếm soát của chính quyền sở tại cũng gặp nhiều khó khăn. Những người quán lý thật khó lòng làm nghiêm được lệnh cấm khi chưa giải quyết được công ăn việc làm cho người dân. “Chúng tôi đã thu giữ nhiều máy sản xuất vôi hàu của các cơ sở. Nhưng nói đúng ra giờ cấm họ mà không giải quyết việc làm phù hợp thì họ chẳng biết lấy gì mà sống, nên việc cấm trở nên khó khăn...”- ông Nguyễn Thứ trưởng thôn Tân Lập cho biết.

Hiện tại ở thôn An Lập có 200 hộ dân, tất cả đều sống bằng nghề vôi hàu, 24 máy khai thác, 18 lò sản xuất, số lượng lò vôi ngày càng tăng.

Với số lượng và cường độ công việc như vậy thì một khối lượng lớn khí thái độc hại được thải ra sẽ đe dọa trực tiếp cuộc sống của nhiều người dân: “Nói thật với chú chứ cả cái làng này giờ mà cấm khai thác hàu là đi ăn xin cả. Trước đây, chính quyền làm gắt, đói quá nên chúng tôi vẫn phải lén lút làm chứ không lấy chi mà sống dù vẫn biết là ảnh hưởng đến sức khỏe..”  - Anh Hải, một thợ vôi hàu lâu năm, ngán ngẩm - “Lò chạy cả đêm, ngủ dậy móc trong mũi ra cũng được cả cục vôi. Chỉ tội mấy đứa nhỏ đôi lúc không thở mỗi, ho sọt sẹt cả đêm. Anh thấy đó, mấy đứa con nhỏ của tui vàng da hết. Nhiều khi đi làm về ngồi ăn cơm mà cảm giác như mình chuẩn bị chết vì ngạt thở....”.

Hai vợ chồng anh Hải đang chuẩn bị lên đường hút hàu ngoài biển

Làm vôi hàu độc hại nhưng đây là nguồn thu nhập khá cho nhiều người dân. Một chiếc ghe hút hàu ngày kiếm ít nhất cũng được 4 trăm đến 5 trăm ngàn đồng. Những người ăn theo thì cũng đủ nuôi cả gia đình. Trò chuyện với chúng tôi, rất nhiều người dân khẳng định: “Làm nghề này tuy mệt nhưng lại thu nhập khá. Những người không có ghe thuyền thì mỗi ngày cũng kiếm được 100.000 đồng từ đội hàu, bốc vác vôi lên xe. Đó là chuyện bình thường..”.

Chính bởi mức thu nhập như vậy mà người dân bất chấp tất cả để kiếm sống... Nếu vấn đề khai thác vôi hàu không được giải quyết dứt điểm thì nó không chỉ ảnh hưởng đến người dân thôn Lập An, mà còn ảnh hưởng đến môi trường sinh thái chung của cả vùng Lăng Cô.

Nguyễn Viết Long