Văn hóa

Lần đầu tiên ở Việt Nam xuất hiện một đôi guốc thuần mộc có chiều dài 2,4 m, rộng 0,7 m, cao 1, 2 m, nặng khoảng 300kg. Đôi guốc kỷ lục này được hình thành ý tưởng cách đây khoảng một năm bởi chị Phạm Như Hoa, giám đốc công ty Hoa Anh Đạt.

Để thực hiện thành công đôi guốc này cần đến 20 nghệ nhân, thợ lành nghề đến từ các làng nghề truyền thống như: Ứng Hoà, Quất Động, Duyên Thái, Hạ Thái, Nhị Khê (Hà Tây), Ngũ Xá, Yên Xá (Hà Nội), Nam Định…làm liên tục trong một tháng.

Riêng nguyên liệu để làm phải mất gần một năm tìm kiếm ở nhiều “vựa gỗ” khắp miền Bắc mới có cây gỗ phù hợp với kích thước dự định. Do thân cây gỗ quá lớn, phải dùng xe cẩu để vận chuyển. Khi cưa xẻ phải dùng cưa tay và rìu để đẽo dần thành khuôn hình đôi guốc. Riêng thời gian phá phôi đã mất chục ngày.

Ngày 26/09/2006, trước sự chứng kiến của hàng trăm người dân Yên Xá(Thanh Trì, Hà Nội), nghệ nhân Trương Công Đức cùng 5 thợ đã thực hiện xẻ những thớ gỗ đầu tiên, đẽo gọt định hình guốc, bào, xoa, … hoàn thiện phần mộc thô. Trong quá trình làm mộc, mỗi khi di chuyển cần 6 người đàn ông khoẻ mạnh để khiêng mỗi chiếc guốc khi cần di chuyển từ nơi này sang nơi khác.

Phần làm màu, do nghệ nhân Trần Mạnh Trường (Mỹ Hà, Nam Định) thực hiện. Các thao tác kỹ thuật cơ bản: lót sữa, bả(hom, bó), lót mịn, đi màu, phủ PU bảo vệ, làm bóng hoàn thiện. Riêng ở khâu này, thợ thực hiện phải nằm bò xuống dưới bụng guốc để làm. Khi làm màu xong mới dán đế để giữ an toàn, vì không thể di chuyển đôi guốc ra mà dán đế được.

Với phần quai quốc thể hiện guốc cổ, quai cỏ bện, quai thêu, quai vải bò (Jean) do những nghệ nhân Hà Tây thực hiện. Quai thêu: cơ sở tranh thêu Xuân Nguyên thực hiện (05 thợ thêu Hà Tây làm việc liên tục trong 20 ngày dưới sự giám sát của nghệ nhân Xuân Nguyên để hoàn thiện phần kỹ thuật thêu tay).

Thời gian ấp ủ ý tưởng và sưu tầm mẫu hoa văn cổ: khoảng 6 tháng. Số mẫu hoa văn tham khảo lựa chọn lên đến hơn 500 mẫu khác nhau. Để phục vụ mục đích trình diễn, đôi guốc sẽ lần lượt được thay 3 mẫu quai. Cuối cùng đôi guốc kỷ lục này được đóng cố định với quai thêu Hà Tây và đinh đồng Ngũ Xã. Chất liệu được chọn là đồng vừa có giá trị nghệ thuật, thẩm mỹ,… vừa góp phần tạo nên bức tranh tổng thể về những làng nghề truyền thống nổi tiếng Việt Nam kết hợp rất tài tình trong “tác phẩm” guốc này.

Ý nghĩa các hoa văn trên quai guốc, ở giữa quai là vòng tròn: Theo văn hoá phương Đông là biểu tượng của trời đất, vũ trụ, mặt trời. Trong vòng tròn là hoa văn cổ với ý nghĩa là: bách sự như ý, vạn vật sinh sôi nảy nở, đơm hoa kết trái từ một cội rễ. Hai bên là một loại cỏ trang trí phổ biến trong kiến trúc cổ: chỉ nở hoa một lần và khi ấy chủ nhà có hỷ sự long môn. Hai cây tre cũng theo mẫu cổ là biểu tượng của tinh thần Việt, văn hoá Việt. Phía hai bên ở trên là hoa Bảo tiên, một loại hoa văn cách điệu không có thực nhưng thể hiện văn hoá tín ngưỡng Phật giáo, hoa của đất trời và là một trong những mẫu hoa văn phổ biến trong trang trí đình chùa, cung điện. Cách bài trí theo kiểu cân đối thể hiện quan điểm truyền thống có nam có nữ có âm có dương thì mới tạo nên sự sống hài hoà.

“Mong muốn của tôi thông qua đôi guốc kỷ lục Việt Nam là đoàn kết lao động phổ thông nông thôn để khôi phục nghề truyền thống. Vì đây là một sản phẩm rất đậm nét văn hoá nhưng cũng rất hữu dụng trong cuộc sống hiện đại và đa dạng như ngày nay”- chị Hoa chia sẻ.

 Đôi guốc kỷ lục là sự kết tinh tay nghề truyền thống của nhiều làng nghề Việt Nam, từ thêu ren, mộc mỹ nghệ, đính hạt kết cườm, sơn mài, đúc đồng,…góp phần tôn vinh nét đẹp văn hoá dân gian Việt Nam.

Bài, ảnh: Tuấn Gia Bảo