Văn hóa

Là một trong những lễ hội liên quan đến Phật giáo có vai trò quan trọng trong lịch sử nhà Lý, Hội đèn Quảng Chiếu đã được Trung tâm Bảo tồn khu di tích Cổ Loa - Thành Cổ lên ý tưởng phục dựng để biểu diễn nhân dịp Đại lễ nghìn năm Thăng Long.

Theo sử sách ghi nhận, trong vòng gần 200 năm trị vì, nhà Lý đã tổ chức rất nhiều lễ hội kỳ an đầu năm cho toàn thể dân chúng Đại Việt. Nổi bật hơn cả là hội đèn Quảng Chiếu trong thời Lý Nhân Tông.

Cho đến nay, việc sưu tầm tư liệu liên quan đến hội đèn này vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Ngoài nguồn chính sử với vỏn vẹn chút ít thông tin như vậy thì chưa tìm thấy tư liệu nào mô tả chi tiết lễ hội này. GS Lê Hồng Lý cho rằng, việc quan trọng của các nhà nghiên cứu là tìm thêm nguồn tư liệu từ dân gian, các tư liệu từ Phật giáo và nước ngoài. Khi có đủ tư liệu thì quá trình phục dựng sẽ có nhiều cơ sở khoa học hơn.

Trong cuộc hội thảo đề xuất ý tưởng phục dựng lễ hội ngày 22/11, các nhà khoa học đều ủng hộ công việc ý nghĩa này. Thậm chí, có ý kiến cho rằng, nếu phục dựng thành công có thể lập hồ sơ để đệ trình lên Unesco công nhận di sản phi vật thể thế giới.

Thế nhưng, hầu như các nhà khoa học đều có một tâm thế hoang mang vì có quá nhiều câu hỏi được đặt ra. Một số khái niệm liên quan đến lễ hội này như: Đây là lễ hội dân gian hay lễ hội cung đình? Lễ hội này diễn ra ở đâu? Nếu tổ chức thì lấy vị trí nào là thích hợp? Có phải là lễ hội của Phật giáo hay không?... cũng cần có lời giải thích. Có nhiều ý kiến còn băn khoăn về chuyện hình dáng chiếc đèn ra sao và được làm từ chất liệu nào? Nếu chỉ nghe như vậy cũng đủ để thấy, việc thực thi phục dựng một lễ hội trong lịch sử không hề đơn giản. Và cũng không thể làm qua quýt cho xong.

Một vấn đề cũng được đặt ra là từ việc nghiên cứu chuyển thể thành kịch bản và biểu diễn sẽ thế nào. Riêng về vấn đề này, NSƯT Lê Chức cho rằng việc chuyển thể này cần để ngôn ngữ của ánh sáng, của đôi cánh nghệ thuật chen vào. Trên thực tế, lễ hội cần sử dụng cả những yếu tố hiện đại để lễ hội được sinh động và hoành tráng hơn. Olympic Bắc Kinh vừa rồi, họ đã thể hiện một tinh thần Trung Hoa tuyệt vời bằng nhiều kỹ thuật hiện đại. Chúng ta cũng có thể dựa trên những điều như thế để thực hiện trong đại lễ.

Nếu phục dựng thì sẽ được thực hiện theo kiểu của bảo tồn là chỉ phục vụ nghiên cứu hay phục dựng để cho dân xem. Câu hỏi này cũng được đặt ra trong hội thảo. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng nên chăng đưa hơi thở hiện đại vào trong lễ hội này dựa trên tinh thần của lịch sử.

Đã có nhiều công trình, nhiều phần việc của Đại lễ nghìn năm được đưa ra bàn bạc, có những cái tiếp tục được tiến hành, có cái đổ bể. Kinh nghiệm nhỡn tiền đã có rồi, hi vọng các nhà khoa học sẽ phương hướng đúng để phục dựng lễ hội này mà không ném tiền của dân vô ích.

Đào Gia Long