Văn hóa

Không qua trường lớp đào tạo về hội họa vậy mà cụ Lê Thi ở làng Xa La, Hà Đông (Hà Tây) khi 74 tuổi (năm 1982) mới cầm cọ vẽ, tới nay cụ đã sáng tác một khối lượng tranh “khổng lồ” trên 1.000 bức, trong đó nhiều bức tranh đã đoạt giải thưởng.

Gần 90 tuổi vẫn say sưa sáng tác

Vừa tiếp chuyện chúng tôi cụ vừa thong thả ngoáy trầu trong cái cối nhỏ bằng đồng. Đưa mấy tờ progam cho chúng tôi xem, cụ khoe: “Từ năm 1997, tôi đã có tranh tham dự hai cuộc triển lãm. Năm 1998, tranh đã có mặt ở ba cuộc triển lãm, trong đó có Triển lãm tranh Quốc tế của phụ nữ Pháp với phụ nữ Việt Nam tại Hà Nội. Triển lãm này do nữ danh họa Điềm Phùng Thị tổ chức với sự góp mặt của 34 tác giả nữ”.

Trên bức tường phòng khách treo tác phẩm  mà cụ yêu thích như: Làng Hà Trì, Chợ vùng cao, Mảnh ao làng, Mo Cau (Tác phẩm được trao giải nhì, giải thưởng văn học nghệ thuật Nguyễn Trãi năm 2000).

Một bức treo ở vị trí trang trọng nhất có tên rất gợi: “Tựa cửa”. Trong tranh, một cụ bà ngồi bên bậu cửa như đang ngóng trông, bên cạnh bà chỉ có một con mèo nhỏ, xa xa là cánh đồng mênh mông, một con đường đất vắng vẻ dài tít tắp trong buổi chiều tà.

Năm 1997, UBND tỉnh Hà Tây tạo điều kiện cho cụ mở một triển lãm cá nhân ở Trường Đại học Mỹ thuật số 42 Yết Kiêu, HN, trưng bày 77 bức. Sau đó, tranh của cụ còn trưng bày lần thứ hai tại Thanh Hóa.

Cụ tham dự rất nhiều Triển lãm Mỹ thuật đồng bằng sông Hồng (tổ chức tại Hà Tây, Nam Định, Hải Dương), Triển lãm Vân Hồ, Triển lãm tranh Phụ nữ Quốc tế Việt - Pháp, Triển lãm Mỹ thuật người cao tuổi toàn quốc, Triển lãm Mỹ thuật các người cao tuổi Hà Tây... Phòng tranh của cụ ngày càng có nhiều khách nước ngoài: Hà Lan, Hàn Quốc, Mỹ, Pháp... đến thăm và mua làm kỷ niệm với giá vài trăm USD/ bức.

Hiện tượng ở tuổi thất thập

Cụ Lê Thi quê ở Thanh Hoá, nhưng phần lớn cuộc đời của cụ sống ở làng Xa La thành phố Hà Đông. Làng Xa La, một làng nhỏ xinh xắn nằm ven sông Nhuệ hiền hoà. Theo lời cụ thì hồi nhỏ ham vẽ lắm! Có đồng tiền mừng tuổi nào là dành dụm, mua bút chì và giấy vẽ. Sau này lớn lên, đi công tác rồi làm bổn phận người mẹ với bao nỗi lo toan vất vả. Niềm đam mê thuở ấu thơ tưởng chừng như đã vĩnh viễn qua đi.

Tranh của họa sỹ Lê Thi.

Nhưng rồi như duyên phận với nghề vẽ, năm 1982 con trai cụ học ở nước ngoài gửi một hộp màu vẽ về cho con. Thế là bà dạy cháu, rồi cả hai bà cháu cùng vẽ. Đầu tiên chỉ là những minh hoạ đơn giản theo những câu chuyện cổ tích: Chàng Thạch Sanh dũng cảm bắn đại bàng cứu công chúa; Chàng hoàng tử và cô Tấm trong hội thử hài; Những nàng tiên cá bơi lội dưới biển xanh; Những lâu đài trên cát... Rồi dần dần những tác phẩm đầu tay của cụ cứ ra đời từ hộp màu vẽ của trẻ…

Những bức vẽ thể hiện ký ức, sự hồi tưởng hay đơn thuần mô tả cảnh vật nơi cụ đang sống, ban đầu chỉ nhỏ bằng bàn tay đã đem đến cho cụ bao niềm vui, hạnh phúc. Sau đó cụ vẽ những bức tranh lớn hơn. Không có tiền mua vải, cụ vẽ trên giấy, cụ lấy cả vỏ bao tải bột mì căng lên, quét hồ nhiều lần để vẽ. Sau này, điều kiện kinh tế gia đình khá hơn, cụ bắt đầu vẽ được nhiều tranh với hệ thống các đề tài khác nhau về phong cảnh, về cuộc sống sinh hoạt và thể hiện những ý tưởng riêng. Vừa vẽ, cụ vừa rút kinh nghiệm, càng vẽ cụ càng ham. Tranh của cụ thường sử dụng chất liệu sơn dầu, bột mầu. Cụ thích lối vẽ ngẫu hứng, tự do không câu nệ vào bất cứ quy tắc nào. Có lẽ chính điều đó khiến tranh của cụ độc đáo mà vẫn gần gũi, hài hoà trong bố cục với những đường nét mềm mại duyên dáng.

Hầu hết sáng tác của cụ đều xuất phát bởi cái nhìn mẫn cảm với cuộc đời. Từ những tranh phong cảnh vùng quê Thanh Hoá nơi chôn nhau cắt rốn như: Quê cũ, Miền quê yên tĩnh, Những người cào hến, Sông núi đất Thanh... đến những tranh về sinh hoạt thường nhật nơi cụ đang sống: Đàn gà, Bến nước, Đồng quê, Cây đa sông Nhuệ, Cầu Long Biên... đều ẩn chứa bao nỗi niềm, bao tình cảm thương yêu đằm thắm. Nhìn những bức tranh của cụ dường như ta cảm nhận được lối hiện thực vừa mô tả, vừa kể lại những điều tác giả đã thấy, đã chiêm nghiệm về cuộc đời.

Thu Huệ