Nữ hoạ sĩ từ đất nước của “cối xay thần Xam pô” (sử thi Kalevala) vừa đến Hà Nội được 2 tuần và đã có cuộc trình chiếu những video art đặc sắc của chị tại Ryllegan - số 1A Tràng tiền và nhà sàn Đức vào những ngày cuối tháng.

Ảnh tác giả trong một chương trình Performance.

Tốt nghiệp khoa điêu khắc của Học viện nghệ thuật Turku Phần Lan năm 1993, nhưng chị được coi là một trong những nghệ sĩ sáng tác chuyên nghiệp bằng video hàng đầu của Phần Lan hiện nay.

Trong một phim ngắn của mình, Holmstrom kể lại một câu chuyện khó tin. Trở đi trở lại trên khuôn hình là một phụ nữ mang bầu giản dị không có gì đáng chú ý, với những lời tâm sự rất thành thực hồn nhiên. Đan xen với những cảnh đó là cảnh sinh hoạt trong một gia đình gồm toàn nam giới, một gia đình của người đồng tính, và họ cùng nâng niu em bé mới sinh trên tay.

Đó chính là câu chuyện của một bà mẹ đã trao vĩnh viễn đứa con mới sinh của mình cho những “người cha” đồng tính săn sóc, một thời gian sau khi cô đã sinh và tự mình nuôi nấng hai bé trai khác mà không cần thêm sự giúp đỡ nào. “Bởi vì em bé cần tình yêu thương và chăm sóc đích thực, chứ không phải luôn là một bà mẹ. Em bé cần được biết đến một gia đình lớn, một gia đình vĩnh- viễn, trước khi biết về người mẹ sinh ra mình”.

Cuốn phim ngắn sau khi ra đời đã gây “sốc” trong dư luận với những điều lý thú và tệ hại. Một viện bảo tàng nghệ thuật trong nước đã mua lại cuốn phim, còn nhân vật chính trong phim, một người bạn gái của Holmstrom thì bị chủ cho thuê nhà trục xuất vì thành kiến.

Trong một video khác, nhân vật chính cũng là một người bạn gái của Holmstrom, cô từng là nhạc công của một ban nhạc Rock ell Roll và bị mù hoàn toàn sau một lần ốm nặng, sống cô quạnh trong căn nhà chật hẹp. Toàn bộ các trường đoạn miêu tả người phụ nữ mù hút thuốc lá, với tất cả những chuyển động ước chừng, bị giới hạn, theo cách của người khiếm thị. Một video khác dành toàn bộ để đọc lên những dòng chữ mà thời gian trước đó đã bị “cắt” khỏi các sách vở tư liệu vì những cấm kỵ về lịch sử - chính trị.

Đôi khi, Holmstrom gọi những video của mình là “phim tài liệu”. Chúng giống như những mảnh cắt trực tiếp từ cuộc sống, truyền tải những thông điệp rõ ràng đôi khi khiến người ta kinh ngạc, về mối quan hệ của cá nhân con người với cộng đồng, với môi trường sống chung quanh, nỗi cô đơn khủng khiếp, qua một lối biểu hiện tôn trọng tối đa cái bình dị và xác thực.

Trong loạt phim khác của mình, In the Raw ( Trong sự nguyên sơ), Holmstrom trình bày một cách làm khác, với những hình ảnh thực được xử lý kỹ thuật đầy sáng tạo. Những không gian được biến đổi, tách làm nhiều lớp theo hình dạng và chuyển động tự nhiên của trái bóng bay, hay được “cắt dán” xếp chồng theo đường chân cảnh, có khi lại được “khúc xạ” thành muôn vàn mảnh nhỏ. Những hành vi được mô tả chi tiết và khuyếch trương. Thế giới trong con mắt của nghệ sĩ biến đổi và trở thành những biểu tượng để khắc họa cảm xúc và những vấn đề của con người.

Chị nói về công việc  của mình: “ Dù có chọn hình thức biểu hiện nào, thì tôi vẫn muốn đưa ra mục đích cuối cùng, đó là níu kéo sự quan tâm của chúng ta trở lại với thực tại. Cho dù đó là thực tại với một thái độ sống dũng cảm đến mức cực đoan, sự châm biếm nhẹ nhàng mà thẳng thừng, hay những hình ảnh phóng chiếu lạ lẫm về chính thực tại.”

Qua tác phẩm của người phụ nữ còn phảng phất một chút sự bẽn lẽn này, người ta thấy hiện lên chân dung tinh thần của đất nước Phần Lan, nơi thiên nhiên còn để lại những dấu ấn  hoang sơ trong trẻo và cuộc sống không quá ngập chìm trong sức mạnh của nền công nghiệp với những tiện nghi vật chất xa hoa; nơi con người có thể dành nhiều thì giờ hơn để tìm hiểu về bản thân mình.

Trước khi học nghệ thuật, Gun Holmstrom đã từng được đào tạo về xã hội - nhân văn, và người ta tìm đến tác phẩm của chị cũng là để thực thấy, một nghệ sĩ thì có thể dung hoà  tới mức nào những ý niệm về cộng đồng với niềm say mê và hứng thú cá nhân.

Khánh Phương