Kinh tế

Nhiều DN Việt Nam đã bị đào thải trong cuộc chạy đua đầy khắc nghiệt trên sân chơi WTO do sức "đề kháng" còn quá yếu khi phải rời khỏi "bầu sữa mẹ" là khoản trợ cấp của Chính phủ.

Các chuyên gia kinh tế đã thẳng thắn thừa nhận như vậy tại cuộc hội thảo đánh giá tác động hội nhập kinh tế quốc tế sau 2 năm Việt Nam gia nhập WTO ngày 02/01 (Bộ Công thương và Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức).

DN bị "cóng" khi dứt khỏi bầu sữa mẹ

Ông Trương Đình Tuyển, nguyên Bộ trưởng Bộ Thương mại khẳng định: "Gia nhập WTO không có nghĩa là chúng ta có được "liều thuốc tiên" để giúp cho kinh tế phát triển vũ bão mà chỉ là mở ra những cơ hội làm ăn giao thương với nước ngoài, ai theo được sân chơi này thì sẽ thành công."

Doanh nghiệp dệt may đang phải đối mặt với khó khăn (Ảnh: Báo Thương mại)

Theo tổng kết của Bộ Công thương thì sau 2 năm vào WTO, hầu hết các ngành kinh tế của Việt Nam vẫn giữ được tốc độ tăng trưởng cao; hàng hoá xuất khẩu của Việt Nam như dệt may, cao su, thuỷ sản... đã có mặt ở hàng trăm nước trên thế giới.

Các DN Việt Nam có cơ hội tiếp cận với các nguồn tín dụng, công nghệ hiện đại, loại hình dịch vụ và cơ hội xuất khẩu sản phẩm do thị trường được mở rộng và không bị phân biệt đối xử; khả năng cạnh tranh của DN trong nước tăng lên...

Không phủ nhận những thành quả đã đạt được song Thứ trưởng Bộ Công thương Lê Danh Vĩnh vẫn nói thẳng: Nhiều DN trong nước vẫn bị "cóng" trước sân chơi quá lớn và rộng mở.

Theo Thứ trưởng Vĩnh, cam kết gia nhập WTO đồng nghĩa với việc nhiều khoản trợ cấp có tính chất trợ cấp của Chính phủ cho một số ngành trước đây phải bãi bỏ.

Chẳng hạn, các ưu đãi về vốn, tín dụng, các khoản hỗ trợ lãi suất để phát triển sản xuất kinh doanh dối với ngành dệt may, ưu đãi thuế theo tỷ lệ nội địa hoá đối với ngành cơ khí, thưởng xuất khẩu theo thành tích xuất khẩu đối với thị trường mới và mặt hàng mới... đã phải bãi bỏ ngay sau khi chúng ta gia nhập WTO.

"Quy mô của DN chủ yếu là vừa và nhỏ, năng lực tài chính yếu kém, kỹ năng và kiến thức chuyên sâu về quản lý trong môi trường cạnh tranh quốc tế còn có hạn, thiếu sự liên kết và chỉ tham gia được vào các khâu có giá trị gia tăng thấp nhất trong chuỗi giá trị toàn cầu đối với hầu hết các ngành hàng", Thứ trưởng Vĩnh thừa nhận.

Chính vì vậy, mà dù nhiều ngành hàng chúng ta đứng thứ hạng cao như hồ tiêu, điều, gạo, cà phê, cao su, dệt may... nhưng do chúng ta chưa tham gia được vào các khâu có giá trị tăng cao, buộc phải lệ thuộc vào các trung gian thương mại nước ngoài.

Mặt khác, với chủ trương bảo hộ một số ngành, chúng ta đang thực hiện chính sách thuế nhập khẩu cao đối với sản hẩm hàng hoá hoàn chỉnh và và thuế nhập khẩu thấp hơn đối với nguyên liệu và linh kiện rời để khuyến khích sản xuất trong nước.

Tuy nhiên, nhiều ngành sản xuất đã không tranh thủ cơ hội để phát triển sản xuất mà chỉ trông chờ vào chính sách bảo hộ. Vì vậy, khi thực hiện cam kết  cam kết WTO thì những hàng hoá này luôn có giá cao hơn đối thủ cạnh tranh, khó tiêu thụ ở cả thị trường trong nước và ngoài nước.

Khủng hoảng kinh tế là cơ hội cho DN "thử lửa"

Các chuyên gia kinh tế cũng nhận định: Rất không may cho Việt Nam khi gia nhập tổ chức WTO, với kinh nghiệm non trẻ nhưng lại phải rơi vào bối cảnh kinh tế thế giới khủng hoảng và suy giảm nghiêm trọng như vậy. Song các chuyên gia cũng cho rằng, đây cũng sẽ là liều "thuốc thử" để nhà nước, DN chèo chống trong hoàn cảnh khó khăn.

"Năm 1986, 1997 là hai giai đoạn kinh tế khó khăn nhất trong thời kỳ đổi mới. Nhưng khi bị "dồn vào chân tường" như vậy chúng ta mới có được chính sách "đổi mới", mới vượt qua được cơn bão khủng hoảng tài chính châu Á", nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan lạc quan chia sẻ.

Không được lạc quan như nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan, chuyên gia kinh tế Trần Đình Thiên cho rằng, Việt Nam đang chịu tác động tiêu cực mạnh nhất từ cuộc khủng hoảng và suy thoái kinh tế toàn cầu vì các nước Mỹ, Nhật, EU, Úc, những thị trường chiếm tới 40% thị phần xuất khẩu của Việt Nam. Chưa hết, DN trong nước vừa phải trải qua một thời gian dài lạm phát và bất ổn kéo dài, nền kinh tế đang bị yếu đi, các DN đang bị suy nhược nặng. Một số DN đã "ra đi", số DN đang gặp khó khăn tăng nhanh.

"Khi gia nhập WTO có nghĩa là phải cơ cấu lại rất nhiều bộ phận từ chính sách luật pháp, cơ cấu DN, cơ cấu lại thị trường... để thích ứng với tình hình mới thì mới có thể đứng vững", chuyên gia này khuyến nghị.

Thứ trưởng Lê Danh Vĩnh hưởng ứng: Để sinh tồn trong bối cảnh khó khăn này, ngay từ bây giờ các ngành hàng và DN phải nhanh chóng thay đổi quan điểm và cách thức tổ chức sản xuất kinh doanh theo mô hình khép kín sang mô hình quản lý chuỗi giá trị. Tức là chuyển từ mô hình DN làm tất cả các công đoạn của chuỗi giá trị sang gia tăng các khâu có giá trị gia tăng cao, đồng thời chủ động tham gia vào chuỗi các giá trị toàn cầu của các ngành hàng.

Các chuyên gia kinh tế cũng kiến nghị nhà nước cần tập trung đẩy mạnh vào công tác quy hoạch, hoàn thiện chính sách và thể chế kinh doanh theo hướng minh bạch. Mặt khác tạo điều kiện thuận lợi hỗ trợ cho DN cũng như ngành hàng trong khuôn khổ các biện pháp hỗ trợ cho phép của WTO.

Lê Minh