Kinh tế

Ông Ngọc: Vấn đề cối lõi là chúng ta chưa có chính sách sử dụng Việt Kiều hiệu quả.

Nếu tính về lượng đầu tư có khai báo thì đúng mới có 1 tỉ USD trên tổng số 16 tỉ USD kiều hối chính thức trong vòng hơn 5 năm qua được đầu tư vào các dự án.

Nhưng nếu nhìn nhận một cách khác, kiều hối chính là các khoản đầu tư không lộ diện để phát triển kinh doanh nhỏ, lẻ. Việc gia tăng nhanh chóng các doanh nghiệp tư nhân có phần đóng góp đáng kể từ lượng kiều hối gửi về.

Nếu muốn tập trung nguồn vốn này, chúng ta cần thành lập một quỹ đầu tư an toàn để những người Việt Nam sống ở nước ngoài gửi tiền về tập trung. Như vậy, bài toán chính là khâu tổ chức trong nước.

Dù đã có những chính sách khuyến khích người Việt Nam ở nước ngoài về đầu tư, nhưng trên thực tế còn nhiều trắc trở và vướng mắc về thủ tục.

- Theo ông, những chính sách liên quan đến Kiều bào hiện nay có những vấn đề gì gây cản trở dòng kiều hối chuyển về Việt Nam?

- Kiều hối là nguồn tiền tư nhân, đương nhiên do tư nhân sử dụng. Vấn đề là cần làm sao để cải cách hành chính mạnh hơn, thủ tục thông thoáng hơn trong việc lưu chuyển tiền ra, tiền vào.

Bởi khi đã có nguồn tiền vào, thì phải cho phép người trong nước chuyển tiền ra. Chứ nếu chỉ kêu gọi đưa tiền vào, mà không cho phép đầu ra thì lượng kiều hối đó sẽ không thể tăng mãi được.

Bởi, kiều bào cũng chỉ có thể cho gia đình, thân nhân mượn, vay một khoản tiền rồi đến thời gian nào đó phải trả lại. Nếu nguồn tiền ra và vào thông thoáng, thì Việt kiều mới tiếp tục tăng tiền gửi về trong nước.

“Vũ khí kinh tế bí mật” của Việt Nam?

- Chính phủ đã có chủ trương khuyến khích trí thức Việt kiều về xây dựng quê hương, nhưng số người hưởng ứng lời kêu gọi này chưa nhiều. Vì sao?

- Việt Nam có nguồn nhân lực kiều bào rất quý, với khoảng 300.000-400.000 chuyên gia đang sinh sống và làm việc tại những nền kinh tế hàng đầu thế giới. Nhiều người có trình độ chuyên môn rất cao.

Vấn đề mấu chốt là chúng ta chưa có chính sách sử dụng hiệu quả.

Tôi biết, nhiều chương trình hợp tác ta mời chuyên gia nước ngoài, nhưng khi chuyên gia đó gặp một Việt kiều thì lại giới thiệu đó chính là thầy dạy của ông ta.

Thực tế là mỗi năm có khoảng 200 Việt kiều về làm việc với các cơ quan nhà nước, nhưng phần lớn chỉ là tham gia các hội thảo ngắn ngày, cung cấp tài liệu liên quan.

Các cơ quan trong nước cũng thường mới dừng ở mức thông qua Việt kiều để nhắm tới các học bổng nước ngoài. Rất ít nơi chú trọng đến việc cùng phối hợp nghiên cứu, hợp tác để phát triển sản phẩm hay sáng tạo các sản phẩm có thể bán được trên thị trường hay có chất lượng quốc tế.

Gần đây, người ta đã gọi vũ khí bí mật của kinh tế Ấn Độ chính là Ấn kiều.

- Liệu đến khi nào Việt Nam mới có thể tận dụng được “vũ khí kinh tế bí mật” của mình?

- Khi Ấn Độ chuyển từ một nước nông nghiệp sang công nghệ cao, nhiều Ấn kiều đã tìm thấy ở quê nhà cái đã khiến họ ra đi: cơ hội kinh tế.

Và chính sách thu hút Ấn kiều không chỉ làm tăng lượng kiều hối cho Ấn Độ, mà còn trở thành vũ khí bí mật để phát triển khoa học công nghệ.

Một thực tế ở Việt Nam là các nhà khoa học trong nước thường chỉ giỏi nghiên cứu, nhưng ít biết cách ứng dụng nó vào thực tiễn thị trường. Trong khi đó, rất nhiều tri thức Việt kiều đồng thời là doanh nhân. Bên cạnh kiến thức về công nghệ, họ có hiểu biết về thị trường, quan hệ trực tiếp với khách hàng.

Đây là nguồn chất xám rất quý và nếu tận dụng được sẽ là cầu nối quan trọng để xúc tiến quan hệ kinh tế - thương mại giữa Việt Nam với các nước bên ngoài.

Vừa qua, Bộ Ngoại giao đã trình Chính phủ đề án về xây dựng chính sách, biện pháp khuyến khích chuyên gia, trí thức người VN ở nước ngoài về xây dựng đất nước. Tất nhiên, chúng ta cần phải làm thí điểm một số chính sách để rút kinh nghiệm.

Để nhiệt huyết của Việt kiều không cạn kiệt

- Như vậy, điều quan trọng vẫn là phải xây dựng được chính sách cụ thể?

- Đúng vậy! Nếu xây dựng một chính sách chung cho tất cả trí thức Việt kiều thì sẽ lãng phí và không thực tiễn. Không thể quy định một mức tiền lương hay ưu đãi chung cho tất cả.

Tại sao chúng ta đã sẵn sàng bỏ ra hàng trăm tỉ đồng mỗi năm để cử người đi học ở nước ngoài, mà không thể bỏ ra một phần trăm số tiền trên để tạo điều kiện cho những trí thức Việt kiều đã có trình độ chuyên môn quốc tế về nước làm việc?

Tất nhiên, cần phải sẵn sàng trả họ một mức lương tương xứng với trình độ và chất xám bỏ ra. Tôi nghĩ, nhiều trí thức Việt kiều rất muốn được về góp phần xây dựng quê hương mà không cần yêu cầu mức lương quá cao như đối với một chuyên gia nước ngoài.

- Một tri thức Việt kiều nói rằng: “Chúng tôi cần được trọng dụng, chứ không phải trọng đãi”. Ông nhận định ra sao?

- Nghị định 36CP được ban hành năm 2004 đã khẳng định người Việt Nam ở nước ngoài là một bộ phận không tách rời của dân tộc Việt Nam.

Từ nghị định 36 đến chương trình hành động của chính phủ là cả một quá trình. Ta đã tiến thêm một bước khi cho phép Việt kiều về quê mua nhà.

Theo tôi, phần lớn các trí thức Việt kiều đều không đòi hỏi sự ưu tiên hay ưu đãi, mà chỉ là tạo điều kiện thuận lợi để được góp sức xây dựng quê hương. Vấn đề chính là tạo sự bình đẳng, chính sách thông thoáng, minh bạch. Bên cạnh đó là thống nhất về chính sách giữa trung ương và địa phương, giữa các cấp, các ngành.

Tôi nghĩ cần có một Ban chỉ đạo quốc gia để phối hợp các bộ, ngành và các địa phương để tận dụng và phát huy hiệu quả nhất nguồn lực trí thức Việt kiều.

Cần nhớ rằng, những tri thức Việt kiều nhiệt huyết với đất nước đến một lúc nào đó cũng sẽ về già và mệt mỏi. Dù họ muốn góp phần xây dựng quê hương, nhưng lại không biết đóng góp với ai, ở đâu thì rồi sẽ đến lúc họ cạn kiệt nhiệt huyết.

- Xin cảm ơn ông!

Hoàng Thủy (thực hiện)